Dossier Voedselbos

Op initiatief van Leidenaar van het jaar 2021, Walter Schrader, wordt er in Park Matilo een voedselbos aangelegd. De werknaam voor dit voedselbos is: Hof van Matilo.

Voedselbos Hof van Matilo – 15

Voedselbos Hof van Matilo – 15

Rare snuitkevers

Hof van Matilo dag 15 

Er zijn heel veel berken aangeplant in wijk Roomburg. Als je allergisch bent en er staat een beetje wind, dan kun je in de maanden juni en juli veel last hebben van niesbuien en tranende ogen. Dat hielp mij niet tijdens mijn speurtocht naar een diertje dat onder Nederlandse amateur- en veldbiologen een ware strijd heeft doen ontbranden. De man die in het Hof van Matilo zijn hond uitliet vroeg waarom ik met tranende ogen de afgevallen berkenbladeren aan het bestuderen was. Zo erg kon het niet zijn.  “Ik zoek de berkenbladrolkever”, was mijn antwoord  naar waarheid. “Ik vermoed dat die de voortplanting van de geelbandlangsprietmot stimuleert”. Dit was eveneens naar waarheid, omdat de geelbandlangsprietmot eitjes legt op onder andere bandnetels, maar leeft van afgevallen bladeren van de berk , die door de bewerking van  het mannetje of het vrouwtje van de berkenbladrolkever bladeren verliest. Door op een speciale manier te knagen vormen zich door verzwakking een soort sigaren die om de eitjes krullen en later de rupsjes bescherming bieden. Dat doen wel meer snuitkevers, zoals de Hazelaarbladrolkever, die makkelijk te verwarren is met de Eikenbladrolkever. Doet het mannetje het, of het vrouwtje, daar gaat nou die ruzie over legde ik de man uit. “Oh”, zei de man, “telen jullie misschien ook hennep?” Hij liep licht hoofdschuddend door en vergat de ontlasting van zijn hond op te ruimen. Hondendrolrolkevers hebben we hier helaas niet.  .

 

Voedselbos Hof van Matilo – 14

Voedselbos Hof van Matilo – 14

Een kleine vos op bezoek in het voedselbos

Hof van Matilo dag 14 

Bomen groeien langzaam, en een voedselbos ontstaat niet in 12 weken, schreef ik vorige keer, maar sommige dingen moeten snel en soms gaat het ook snel.

De terugkeer van verschillende diersoorten, de voor de menselijke overleving gewenste diversiteit in soorten planten en dieren kan een enorme sprong maken als we de juiste dingen doen. De aanleg van heggen met verschillende soorten voor mens en dier eetbare struiken, het weghalen van stoeptegels en het maken van balkontuinen kunnen binnen een paar jaar al een enorme verbetering betekenen. De plantenhaag, zoals die eeuwenlang onderdeel uitmaakte van het Hollandse landschap, is door kapbeleid en mechanisatie van de landbouw vrijwel verdwenen en daarmee ook het huis van duizenden verschillende soorten insecten, amfibieën, kleine zoogdieren en vogels.

Gelukkig hebben we zelf veel mogelijkheden om de natuur te helpen en terug te brengen in onze eigen leefomgeving. Er is een berekening gemaakt hoeveel ruimte er in Leiden, Leiderdorp, Voorschoten en Oegstgeest samen met privé tuinen in principe beschikbaar is voor het maken van een meer natuurlijke leefomgeving. Dat is bijna een zesde deel van onze nationale trots, het natuurpark de Hoge Veluwe, blijkbaar genoeg leefgebied voor een wolf om zich op zijn eigen wijze te handhaven.  Een wolf in bijvoorbeeld een verder ontwikkeld Singelpark zal echter niet kunnen rekenen op ieders enthousiasme, maar met de gebeurtenissen in ons kleine Voedselbos zal iedereen blij zijn.

De bomen dragen veel vruchten, de haag groeit en begint hier en daar te bloeien, het nestkastje in de kersenboom is bewoond door een hyperactief mezenpaar. Hommels, bijen en zweefvliegen bezoeken de paarse dovenetel om zich te voeden. Het Hof van Matilo is een klein paradijs, ook voor een Kleine Vos.  Iedere zaterdag werken vrijwilligers tussen 10 en 12 aan de inrichting van deze stadstuin in wijk Roomburg. Als het een beetje mooi weer is kan je het Kleine Vosje, de wat grotere Atalanta, het Koolwitje en veel verschillende hommels, zweefvliegen en wilde bijen zien rondvliegen en fladderen. Als je wat vaker komt zul je er wellicht patronen in ontdekken en je ontdekkingen delen met anderen. Superspannend, zo’n Kleine Vos in het Voedselbos.  

Voedselbos Hof van Matilo – 13

Voedselbos Hof van Matilo – 13

Hof van Matilo ondersteunt Marathon van Leiden

Hof van Matilo dag 13 

Wij Leidenaren leven op oeroude grond, grond die onze voorouders heeft voorzien van bloemen en planten, om van te eten en om van te genieten. Prehistorische vondsten in dit gebied zijn zeldzaam. In de Sumatrastraat in de Kooi zijn fragmenten aardewerk uit de IJzertijd gevonden. Op één van de scherven zaten vingerindrukken. Toch zijn resten uit de prehistorie minder zeldzaam dan je denkt. Ongeveer 2 % van het DNA van de gemiddelde Leidenaar is afkomstig van Neanderthalers. Dit geldt overigens voor alle Europeanen en Aziaten. De prehistorische mensen waren jagers en verzamelaars van vruchten, wortels en knollen. Ze leefden van en met de natuur en lieten weinig sporen na in onze grond. Van ongeveer 50 voor Christus tot ongeveer 400 jaar na het begin van onze jaartelling zaten hier Romeinen. Ze lieten ons talloze resten na:
– naast een compleet Castellum ook veel planten die we nu inheems noemen (Zevenblad, Bijvoet en Wijnruit  bij voorbeeld) en
– geschreven, soms verrassende, verhandelingen over de bewoners van dit gebied.  De naam Bijvoet is te danken aan het gebruik van Romeinse soldaten die de bladeren in hun sandalen stopten tijdens hun lange marsen om blaren, vermoeidheid en andere voetproblemen te voorkomen. Er zit een stof in het kruid die de huid laat samentrekken, waardoor blaren worden voorkomen en het transpireren van de voeten minder is.

Gezien de mogelijk heilzame preventieve toepassing van deze plant wordt, omdat de wandelmarathon aan de jaarlijkse Leidse evenementen is toegevoegd, de Bijvoet een onderdeel van de Flora van het Hof van Matilo. Het historisch, maar ook het actueel belang van het Hof van Matilo zal worden toegelicht bij de officiële opening die vrijdag 20 mei om 14.45 uur zal geschieden, door wethouder Ashly North.
Belangstellenden voor de voorafgaande rondleiding en de opening zijn van harte welkom.
De rondleiding start 14.00 uur bij het buurthuis Matilo.  Zaanstraat

 De naam Bijvoet.

 

Bijvoet

Zevenblad

 

Wijnruit

 

Voedselbos Hof van Matilo – 12

Voedselbos Hof van Matilo – 12

Stilstaan is geen achteruitgang

Hof van Matilo dag 12 

Bomen groeien langzaam, en een voedselbos ontstaat niet in 12 weken. 
De aanwezigheid van enthousiaste vrijwilligers, die een stukje van het wilde terrein bij Castellum Matilo aan het om toveren zijn  tot een Voedselbos met de naam ‘Hof van Matilo’ heeft invloed op de omgeving. De doortastende medewerking van verscheidene vertegenwoordigers van de Gemeente, met name van het Groenbeheer, is niet aan de aandacht van de buurt ontsnapt en wij krijgen veel enthousiaste reacties. Jongeren die nu bijna dagelijks op de plek chillen helpen actief mee met de boel schoon te houden en het regelmatig legen van de prullenbakken heeft een positief effect op het gedrag.

Verdere verbetering op hygiënisch gebied zou de plaatsing van een speciale bak zijn voor uitwerpselen van honden. Ook op dit gebied zien we al gedragsverandering en verbetering die ondersteund kan worden door de opruimplicht wat te faciliteren.

Terugkijkend in de geschiedenis van dit stukje Leiden zien we dat dezelfde jongeren waarvan te snel wordt geroepen dat ze een probleem vormen naar eigen zeggen al bijna 10 jaar geleden actie hebben gevoerd voor de beveiliging van het voetbalveld. Er is over deze actie een film gemaakt.  Het is goed even hierbij stil te staan en te beseffen wat het betekent als jouw serieuze pleidooi alsnog wordt beloond!

Wij willen hier dolgraag aan meewerken.

Voedselbos Hof van Matilo – 11

Voedselbos Hof van Matilo – 11

April gaat, Mei komt maar is zo weer voorbij

Hof van Matilo dag 11 

In april hagelde het, maar was het ook warm en droog. In de ochtend nog bevroren rijp over het Hof van Matilo. Het onderaardse leven lag onder een koude deken van nevel, en het gezang van merels en mezen klonk ingehouden.

Nog één dag voordat april 2022 definitief ten einde is, maar we kunnen ons ervan overtuigen dat deze nieuwe lente gepaard gaat met het hernieuwde jubelende geluid van bijen, zweefvliegen, kikkers en vogels;  een nieuw geluid, oeroude nieuwe geuren en kleuren, ieder jaar terugkerend maar toch altijd weer uniek, want het verandert geleidelijk. Er zijn andere geluiden kleuren en geuren bijgekomen. Niet oeroud, niet als een tijdloze grondtoon, niet gebonden aan de seizoenen. De diversiteit aan geluiden neemt af, iedere soort heeft een eigen geluid, geur en kleur en de biodiversiteit, het aantal verschillende planten- en diersoorten neemt af. Als we niet oppassen gaan we wat de oeroude geluiden aangaat een stille lente tegemoet.  De koekoek heb ik nog in park Cronesteyn gehoord, tevergeefs zoek ik naar de prachtige Wielewaal (tiedoljo) en ik hoop ooit het Blauwe Maantje in ons voedselbos tegen te komen. Dit vlindertje overleeft alleen als de kwaliteit van de leefomgeving het toelaat. Mijn hart maakte een sprongetje toen op dag 11 van de wekelijkse werkdag in het Hof van Matilo een stille vlucht van 14 lepelaars over het Hof van Matilo passeerde. Een nieuwe mei komt aan, maak er iets moois van want mei 2022 komt nooit,  nee nooit meer terug. Wat sommige ontwikkelingen betreft is dat maar goed ook, dus geniet en kom als het je leuk lijkt zaterdag tussen 10 en 12 even langs, om te scheppen en te planten, voor een kopje koffie of voor de zadenmelange die in juni en juli een keuren- en geuren festijn en bovendien  nectar levert voor bijen en zweefvliegen. Mei komt er aan, een nieuwe lente met nieuwe oeroude geluiden.

Voedselbos Hof van Matilo – 10

Voedselbos Hof van Matilo – 10

Vivaldi, schilderkunst en het Voedselbos

Hof van Matilo dag 10 

Als je vriendschap of liefde wilt uitdrukken dan geef je soms een roos, als je wilt feliciteren, gelukwensen of troosten, dan komt er soms een hele compositie van bloemen aan te pas in natura of op een kaart. Een mooi samengesteld boeket of een bloemenstilleven brengt rust en harmonie in een kamer en de Zonnebloemen van Vincent van Gogh brengen bij veel mensen een diepe emotie naar boven. De nabijheid van natuur brengt vreugde en troost, wekt nieuwsgierigheid en verwondering. Emoties die door woordkunstenaars in verhalen en gedichten, door toonkunstenaars in muziekcomposities worden weergegeven en met lezers en luisteraars kunnen worden gedeeld. Het weergeven van die emoties in kunstwerken, maar ook het kijken, luisteren en in zelfs meerdere mate het ruiken en proeven van geuren en smaken die
emoties teweeg kunnen brengen vergt tijd en training. Je moet worden blootgesteld, wind door je haren, de zon mag branden op je kop, je hebt de bijeen horen zoemen, de merels horen fluiten, de eenden horen kwaken, jasmijn, bloesem en rozen geroken, de stekels gevoeld, de appels, kersen en peren geplukt, geproefd en gegeten, gewerkt en plezier met elkaar gemaakt.

Een tuin maar ook een voedselbos is een compositie, waarin de natuur harmonie brengt en de waarin je rust, vreugde en voedsel kunt vinden. De Vier Jaargetijden van Vivaldi klinken daar, in ons Voedselbos, altijd. Hoe rijk is iemand die ontroerd wordt door een mees in het nestkastje, door een worm of door een hommel op de hand.

Voedselbos Hof van Matilo – 09

Voedselbos Hof van Matilo – 09

Koninklijk bezoek in de Hof van Matilo

Hof van Matilo dag 9 

Nu al Koninklijk bezoek voor het Hof van Matilo. Deze keer geen mooie blauwe lucht en een mild lentezonnetje, maar een koude natte boel en hagelstenen zo groot als knikkers, zodat we wel moesten schuilen onder de bomen die op de warme dagen schaduw geven. De warme koffie en thee smaakte extra lekker en er is weer veel werk verricht. Vier grote blauwe bessenstruiken zijn in de grond gezet en de eerste wilgentenen voor de wel haag werden als nietige stek in de grond gezet. De basis voor de haag met wel 8 inheemse plantensoorten is gelegd.

Zaterdag 16 april gaan we deze uitbreiden met planten, die in verschillende stadia en tijdens de wisselende seizoenen voor mens en dier smakelijk en gezond zijn. De meidoorn, sleedoorn,  rode en gele kornoelje, duindoorn, kruisbes, aalbes, herfst olijfwilg, beuk, hazelaar, vlier, zomereik en de winterlinde zullen bijdragen aan een gunstige leefomgeving voor wilde bijen en insecten die voor de bestuiving van de fruitbomen zullen zorgen. Kleine vogels vinden voedsel en bescherming in de haag. Uit ervaring maar ook uit onderzoek is gebleken dat het werken in een bloeiende groene omgeving met natuurlijke geuren de mens gezonder en gelukkiger maakt. Zelfs de pijnlijke hagelstenen op het hoofd geven een fijne herinnering aan samenwerken, plezier maken, samen schuilen onder de boom en leggen de basis leggen van iets moois, namelijk verbondenheid met elkaar en met de eigen leefomgeving. Dat is wat ieder mens nodig heeft. De paarse dovenetel die we vorige week aan de voet van de fruitbomen hebben geplant werd overigens bezocht door een opvallend grote Hommel, het zou zomaar een Koningin kunnen zijn. Het Hof van Matilo is vereerd met dit Koninklijk bezoek. Dat gaan we zaterdag vieren. 

Voedselbos Hof van Matilo – 08

Voedselbos Hof van Matilo – 08

Maart roert zijn staart en april doet wat hij wil

Hof van Matilo dag 8 

We moeten de wereld vergroenen, Nederland loopt achter in de transitie naar duurzamer en groener, dus we gaan Leiden vergroenen, te beginnen in de eigen wijk, in de eigen straat, in de eigen achtertuin of op het eigen balkon en zelfs op de eigen vensterbank.

Er zijn veel zaden en stekken die je zelf kunt laten kiemen of wortelen en opkweken tot ze het formaat hebben om buiten te worden uitgezet.

Tegenwoordig gaan ook groepen met deskundige begeleiding onder volwassen struiken en bomen wat grotere zaailingen oogsten om die te verplanten naar een omgeving waar ze meer kans hebben om uit te groeien tot een flinke boom of struik, bijvoorbeeld in een voedselbos of tegen de gevel van het huis of in een grote pot op het balkon. Het is een wonder dat zelfs midden in een grote stad hommels, vlinders, zweefvliegen en bijen hun weg kunnen vinden naar de juiste bloemen op het balkon of in een geveltuin. 

Bomen doen er jaren over om tot volwassenheid te komen, en daarom is de situatie in het Hof van Matilo zo gunstig voor een voedselbos omdat hierin al volwassen vruchtbomen staan. Om insecten en kleine dieren als vogels, kikkers, salamanders te beschermen en wat betreft de biodiversiteit binnen korte flinke stappen te maken, zal de aanleg van heggen en beplanting met meerjarige struiken in de eigen omgeving een belangrijke rol kunnen spelen. De heg, met voor mens en dier eetbare bessen, zullen we over een lengte van 40 meter aanleggen. Meidoorn, sleedoorn, duindoorn, aalbes, herfst olijfwilg, gele- en rode kornoelje, hondsroos, bottelroos, winterlinde en zomerlinde zullen binnen twee weken geplant worden en een haag  vormen die beschutting geeft aan mens en dier waarover tijdens de werkzaamheden op de zaterdag tussen 10 en 12 nog veel meer verteld zal worden. Julius Caesar schreef hier een bizar verhaal over.

http://matilo.nl/tak-kat.html

Meer informatie hoe wij kunnen helpen zelf iets aan biodiversiteit te doen op de wekelijkse werksessies.

Voedselbos Hof van Matilo – 07

Voedselbos Hof van Matilo – 07

Maart roert zijn staart en april doet wat hij wil

Hof van Matilo dag 7 

Dit keer geen verslag achteraf, maar een aantal suggestie vooraf.  Het belooft 2 april een koude dag te worden. In de nacht mogelijk dusdanige lage temperatuur dat de grond bevroren zal zijn en het niet goed mogelijk is nieuwe planten erin te zetten. Mijn voorstel is warme thee en koffie mee te nemen. Als het te koud of nat is even naar het overdekte plaatsje achter het voetbalveld en je te richten op activiteiten waar je warm van wordt.     

  • Als er een kruiwagen ter beschikking is dan kun de houtsnipperkring rond de appelboom achter de compostbak en rond de perenboom op de hoek van her perceel worden afgemaakt.
  • De takkenril van de compostbak tot de juiste hoogte aan te vullen.
  • De rest van de berg kan rond de bankjes worden gestrooid tegen de modder.
  • Bij een wat aangenamer temperatuur kunnen muntplantjes aan de slootkant bij de brugfundamenten geplant worden. De potjes liggen in de tweede bak van de composthoop.
  • De kluit Daslook (voor de takkenhaag in kartonnen doos) kan verdeeld worden en in de schaduw van de takkenhaag dus aan de binnenzijde worden geplant.

Walter is er zelf niet bij, dus zo mogelijk zelf een schep, emmer en snoeischaar meenemen. 
Start 10 uur en om 12 uur stopt het werken, als het nat en koud is mogelijk wat eerder.

Voedselbos Hof van Matilo – 06

Voedselbos Hof van Matilo – 06

Voedselbos vogelhokje

Hof van Matilo dag 6 

Weer een fantastische dag in het Hof van Matilo.

Hof van Matilo, wilde planten en wilde dieren .

De daslook heeft de verplanting goed doorstaan. In de schaduw van de fruitbomen zullen ze het op de vruchtbare grond hopelijk goed doen. Het blijft afwachten. Misschien toch teveel zon, mogelijk is een plek achter de takkenhaag nog beter. Je moet het stukje grond leren kennen, kijken, goed kijken en zien wat het goed doet. Het paarse kleuraccent van de gevlekte dovenetel doet het schildershart sneller kloppen en ook een vroege hommel was er snel bij om zich te voeden met de nectar van deze prachtige vaste plant, die het hele jaar door kan bloeien, behalve als het vriest. De bladeren en stengels lijken op die van de brandnetel, maar hebben geen netels met mierenzuur en geven dus geen reactie op de huid, Vandaar de naam dovenetel. De bloemen en de jonge blaadjes zijn eetbaar en lekker in salade of in de soep.

Van de gedroogde bladeren kan thee worden gezet. Daar ga je van plassen en dat is prima als dat de bedoeling is. 

Van de drie verschillende soorten munt die we wat meer aan de slootkant hebben geplant kunnen we al dit najaar heerlijke thee zetten, die het goed zal doen bij de appeltaart, de kersenvlaai of de gestoofde peertjes, allemaal gemaakt van de oogst van het prachtig stukje voedselbos in Park Matilo. We hebben op deze prachtige lentedag ook twee broedhokken opgehangen voor de kool- en de pimpelmees. Al binnen een kwartier na ophangen werd het nestkastje door een pimpelmees bezocht. Uitgang op het oosten? Genoeg te eten in de omgeving? Beetje leuk uitzicht? De Pimpelmees leek tevreden, we hopen op een house warming en houden u op de hoogte!      

Een aanvulling op dit dossier?

Wil je iets bijdragen ten aanzien van dit dossier?